Yard. Doç. Dr. Nergis Biray - www.nergisbiray.com

          Son yıllarda Türk dili ve lehçeleri üzerinde yapılan çalışmaların bir bölümü dil incelemeleri ve karşılaştırmaları; diğer bölümü de lehçelere ait edebî eserler üzerindeki dil ve üslûp çalışmalarıdır. Şimdilik tek tek lehçeler halinde ele alınan kısmî karşılaştırmaların ışığı altında, ileriki yıllarda Türkçeyi bir bütün olarak ele alıp çeşitli yönleriyle değerlendirecek karşılaştırma ve incelemeye dayalı eserlerin sayısı da artacaktır.

          Bu yazımızda Kuzey Türkçesinin içinde yer alan Kırgız Türkçesi ile Batı (Oğuz) Türkçesinin bir kolu olan Türkiye Türkçesinin cümleleri çeşitleri bakımından ele alınacak, karşılaştırmalarla benzer ve farklı yönleri tesbit edilecektir.

          Türk dilinin tarihî dönemleri ile ilgili gramer çalışmaları yanında günümüz lehçeleri ile ilgili ses bilgisi, şekil bilgisi, cümle bilgisi, anlam bilgisi vb. alanlarında karşılaştırmalı çalışmaların yapılması, Türk dili gramerinin bir bütün olarak ele alınıp değerlendirilmesinde büyük önem arz etmektedir.

          Kırgız Türkçesinin sentaksının işleneceği bir yazı hacimce çok geniş olacağı için konu, “cümle çeşitleri” üzerinde bir karşılaştırma çalışması olarak sınırlandırılmıştır.

          Cümle kavramı, cümlenin sınıflandırılması, cümle unsurlarının karşılaştırılması vb. konular, bu yazıda yer almamaktadır.

          Türkiye gramerciliğinde “cümle” ve “kelime grupları” konusunda farklı yaklaşımların olduğu, birbirinden farklı terimlerin kullanıldığı bilinmektedir. Bu yüzden farklı terim kullanışları ve sınıflandırma çalışmalarına gerektikçe değinilecektir.

          Cümle çeşitlerinin sınıflandırılması konusunda Prof. Dr. Leylâ KARAHAN’ın “Türkçede Söz Dizimi, Ankara, 1991” adlı eserindeki yöntem ve yaklaşımlar esas alınacaktır. Dolayısıyla bu eserdeki ana başlıklar altında önce Türkiye Türkçesindeki açıklamalara, daha sonra Kırgız Türkçesindeki açıklamalara ve Türkiye Türkçesi ile Kırgız Türkçesinden tesbit edilmiş örneklere yer verilecektir. Türkiye Türkçesinden seçilmiş örnekler sayfa sayısını arttırmaması için sınırlı tutulacaktır. Değerlendirmeler her ana bölümün sonunda verilecektir.

 Türkiye Türkçesi İle Kırgız Türkçesindeki Cümlelerin Çeşitleri Bakımından Karşılaştırılması Üzerine Bir Deneme  (Makalenin tamamını PDF formatında açmak için tıklayınız...)